• ‘De kleur van sociaal werk’: empowerment in een kleurrijk perspectief

‘De kleur van sociaal werk’: empowerment in een kleurrijk perspectief

Het binnen het sociaal werk wegnemen van de scheidslijnen tussen maatschappelijk werk en cultureel (opbouw) werk ‘haalt hun kleurenpracht nog meer tevoorschijn’ aldus Henk Geertsema en Marcel Spierts. Die ‘kleurenpracht – mooier eigenlijk dan alleen ‘kleur’ - van het sociaal werk geven de auteurs in hun makkelijk leesbaar essay duidelijk weer met hun beschrijving van de geschiedenis en actualiteit van het sociaal werk. De auteurs roemen het ‘rijke verleden’ van het sociaal werk en laten zien hoe het maatschappelijk werk en het cultureel (opbouw) werk zich hebben ontwikkeld tot wat we nu ‘sociaal werk’ noemen.

In dat rijke verleden werd meer dan eens kritiek op het werk geuit; dat sociaal werkers vooral problematiseren of burgerinitiatieven in de weg staan. De auteurs wijzen er terecht op dat historische reconstructies laten zien dat dit mythes zijn. Daarom: ‘Transitie zonder kennis van de traditie doet zowel het verleden als het heden tekort.’  

Voorvrouwen
De ‘voorvrouwen’  van zowel het maatschappelijk (opbouw)werk – Jo Boer – als het maatschappelijk werk – Marie Kamphuis – krijgen ereplekken in de beschrijving van het verleden. De auteurs constateren dat de opvattingen van de grondleggers van het sociaal werk in de doelen die ze nastreefden overeenkwamen en altijd gericht waren op een mens in relatie tot zijn omgeving. Wel blijkt dat de mate waarin die sociale omgeving werd betrokken in de werkrelaties vaak voer voor discussie was: mensen alleen in hun micro-omgeving helpen of zelfs aanzetten tot maatschappelijke of politieke actie (politiserend welzijnswerk)?

De kritieken op de ‘praatcultuur’ van het maatschappelijk werk en het ‘te pretentieuze’ cultureel en opbouwwerk leiden met de samenvoegingen van de opleidingen en de twee werksoorten in het brede sociaal werk tot nieuwe kansen van deze ‘samenhangende benaderingen’. ‘Waar de twee werksoorten in 1950 afstand van elkaar namen, komen ze nu gedwongen door de tijdsgeest weer samen’, concluderen de auteurs.

Empowerment
Kort, maar krachtig, geeft ‘De kleur van sociaal werk’ aan dat ‘empowerment’ altijd al een doel van het sociaal werk was. Richmond onderscheidde vier vormen van sociaal werk; uit deze vormen blijkt dat sociaal werk nooit ophoudt bij het individu: social casework, social groupwork, social reform en social research.  

Moreel beroep
Sociaal werk is een ‘moreel beroep’, zeggen de auteurs, waarbij de waarden ‘barmhartigheid’ en ‘medemenselijkheid’ basale waarden zijn die tot uiting komen in actuele begrippen als menselijke waardigheid en sociale rechtvaardigheid. Daarbij wordt opgemerkt dat het nastreven van sociale rechtvaardigheid niet expliciet in de beroepscode en het beroepsprofiel van het Nederlandse maatschappelijk werk is opgenomen.
Jammer dat de auteurs vervolgens niet wijzen op de ‘Beroepscode voor de sociaal werker’ (2018 - werkgebied Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening). 'De kleur van sociaal werk' richt zich immers vooral op het opleidingsprofiel ‘welzijn en samenleving’ en dat leidt in grote mate op voor het werkgebied Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening. En dus zou een verwijzing naar de beroepscode voor de sociaal werker zeker op zijn plaats zijn geweest. Deze code geeft in artikel 1 concreet aan dat de sociaal werker de menselijke waardigheid bevordert: ‘De sociaal werker respecteert, erkent en bevordert de menselijke waardigheid van de unieke persoon. Het beroepsmatig handelen van de sociaal werker is erop gericht de burger/cliënt binnen zijn sociaal-culturele context, en in wisselwerking met zijn omgeving tot zijn recht te laten komen.’ 1)

Kort en krachtig
Het sociaal werk als moreel beroep, de professional, de organisatie of de politieke dimensie van het sociaal werk; het wordt allemaal - kort en krachtig - belicht. Heel knap.
‘De kleur van sociaal werk’ is inderdaad een vrij kort essay; te kort om uit te weiden over bepaalde aspecten die wel worden aangeroerd – zoals de soms moeizame verhouding tot de organisatie/opdrachtgever of de mogelijke spanning tussen persoonlijke en beroepswaarden -, maar lang genoeg om de samenhang van het maatschappelijk en cultureel (opbouw) werk vanuit diverse invalshoeken – met name vanuit de geschiedenis - helder weer te geven. En vooral duidelijk te maken dat het wegnemen van de scheidslijnen tussen die twee werksoorten een mooie uitdaging voor de toekomst biedt: ‘dit vergroot de dynamiek en de ruimte voor nieuwe praktijken’.

De kleur van sociaal werk – warm aanbevolen! - biedt interessante en noodzakelijke basiskennis voor opleiding en werkveld. Waarbij ik deze toegankelijke stof vooral als inleiding of aanvulling zie op boeken die meer de diepte ingaan.
De kleur van sociaal werk. Doelen, waarden, mensbeeld. Auteurs: Henk Geertsema en Marcel Spierts, 2019. Uitgeverij van Gennip. Prijs: € 9,99.
                                                                                                                                           Jaap Buitink, 2019
Tip
'De kleur van sociaal werk' prikkelt om meer te lezen. Als het om meer diepgang en meer informatie gaat, wijs ik graag op ‘Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk (2019), waarin het sociaal werk als moreel beroep wordt uitgewerkt. Met veel aandacht voor de beroepsethiek en de beroepscodes in het sociaal werk (waaronder de beroepscode voor de sociaal werker!). Alle artikelen van de beroepscodes worden met praktische voorbeelden en veel informatie toegelicht. Thema's als (herkennen van en omgaan met) morele dilemma's, professionalisering, professionele autonomie; ethiek en recht; vertrouwelijkheid krijgen veel aandacht. En last but not least wordt het sociaal werk zeker ook als ‘mensenrechtenberoep’ gekenschetst.
Klik hier voor een ‘inkijkexemplaar’ van het boek.
Of lees hier meer over het waarom van de herdruk van ‘dit standaardwerk voor iedere sociaal werker’ (review).

1) Klik hier voor info over - en een downloadmogelijkheid van - de ‘Beroepscode voor de sociaal werker

©  Buitink Beleidsadvies 2019 (Mailto)