• Morele vragen in sociaal werk vragen om moresprudentie

Morele vragen in sociaal werk vragen om moresprudentie

Geactualiseerde en uitgebreide herdruk van  het standaard werk voor opleiding en praktijk:  Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk. 
- Aleida (54) geeft soms een bloemetje aan sociaal werker als die langskomt voor schuldhulp;
- Jesse (17) zegt dat hij wel eens meewerkt aan inbraken in de buurt;
- Meyra (15) geeft emotioneel – en “héél vertrouwelijk!” – aan dat ze slachtoffer is van sexting;
- Johan (78) ontkent verbaal dat hij wordt geslagen door zijn vrouw, maar non-verbaal allesbehalve;
- Een collega zegt dat hij signalen over fraude standaard meldt bij de uitkeringsinstantie.

Heel interessant en leerzaam om over dit soort vragen of dilemma’s met collega’s te praten, dat heet dan ‘moreel beraad’. Of je nu snel een keuze weet te maken of daar veel moeite mee hebt, je zult je keuze moeten kunnen verantwoorden. Want is jouw keuze wel verantwoord genoeg? Daarom is het  belangrijk dat professionals morele aspecten en vragen herkennen en bewuster hun afwegingen en keuzes maken. En ook van elkaars afwegingen en keuzes in moreel beraad leren; welke alternatieven waren er en welke artikelen uit de beroepscode gaven hier houvast? Moresprudentie kan helpen; met name voor nieuwe vergelijkbare gevallen.

Moreprudentie is het systematisch verzamelen van morele afwegingen, beslissingen en keuzes die in de beroepspraktijk gemaakt worden. Moresprudentie komt tot stand middels moreel beraad en biedt houvast in nieuwe vergelijkbare gevallen; veel afwegingsfactoren zijn veelal herkenbaar.

‘Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk’
Sociaal werkers gaan de confrontatie aan, maar ervaren daarbij ook twijfels en onzekerheden. Ze kunnen daarbij ook maar zelden handelen op basis van routine. Elke cliënt en elke situatie is uniek en er zijn weinig blauwdrukken voor ‘hoe te handelen’. Routines worden slechts langzaam ontwikkeld, en in relatieve stilte. Tenzij het misgaat en er doden vallen. Dan worden sociaal werkers die zich in een wespennest hebben gewaagd, aan de schandpaal genageld, voor de rechter gedaagd en persoonlijk aansprakelijk gesteld’, aldus Lia van Doorn, lector Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening, in haar voorwoord in het boek ‘Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk’.
Het boek Moresprudentie leert lezers – student, docent, uitvoerend professional, leidinggevende, begeleider, opdrachtgever of andere belangstellenden - morele keuzes te herkennen en analyserend praktische dilemma’s op te lossen. Dilemma’s bij het werken met cliënten tot en met dilemma’s bij het werken met collega’s en opdrachtgevers. Met veel casussen.

Herziene tweede druk
In 2019 verscheen de geheel geactualiseerde en herziene tweede druk van het boek (eerste druk 2012). Met bijna 100 pagina’s meer uitleg, informatie en actuele ontwikkelingen (nu 365 pagina’s). Zoals over vernieuwingen in het onderwijs, werkveld (o.a. beroepsvereniging), beroepsregister, tuchtrecht, beroepscodes en mensenrechten. Het boek bevat een nieuw ‘Stappenplan’ voor morele dilemma’s, een uniek schematisch overzicht van het beroep sociaal werker (onderwijs, werkveld en ondersteuning) en veel aandacht voor vele aspecten van professionalisering.
De combinatie van uitleg over ethiek en de uitwerking naar de praktijk – zoals de consequenties van professionele autonomie - biedt een compleet boek over beroepsethiek in het sociaal werk. 

Handboek voor opleiding en praktijk
Behalve handboek voor de opleidingen blijkt Moresprudentie inmiddels een standaard- en naslagwerk voor professionals in de praktijk te zijn. In deel A kunnen zij kennis over (beroeps)ethiek opfrissen; deel B legt de relatie tussen theorie en praktijk. Met name door het praktisch leren hanteren van de beroepscode. De beroepscodes voor respectievelijk de maatschappelijk werker, sociaalagogisch werker en jeugd- en gezinsprofessional (voorheen jeugdzorgwerker) waren al opgenomen in de eerste druk, nu is daar ook de nieuwe beroepscode voor de sociaal werker (werkveld welzijn & maatschappelijke dienstverlening) bijgekomen. De beroepscode wordt – ook met voorbeelden uit de praktijk - uitvoerig behandeld.

Enkele citaten uit reviews: ‘zeer complete basis’; ‘praktisch toepasbaar’; ‘overzichtelijk’; ‘interessant en kan helpen als je in lastige situatie zit’ en ‘aanrader voor alle sociale professionals!’

Het boek Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk is geschreven door Jaap Buitink, Jan Ebskamp en Richard Groothoff. Uitgave ThiemeMeulenhoff (i.s.m. de BPSW). Tweede druk 2019.

Meer informatie:

-  Voor meer informatie over het boek, de gratis oriënterende brochure ‘Van beroepscode naar moresprudentie’ en voor leeropdrachten voor studiedoeleinden: www.moresprudentie.nl  

-  
Zie hier een lijst met relevante weblinks over de thema's beroepsethiek en professionalisering in het sociaal domein: klik hier

-  
Zie ook info over het begrip moresprudentie op WikipediA

-  Meer over de aanleidingen voor deze 2e druk van Moresprudentie: klik hier.

Enkele begrippen
(uit boek ‘Moresprudentie. Ethiek en beroepscode in het sociaal werk’):

Beroepscode
De beroepscode beschrijft waarden en normen die binnen de beroepsgroep als belang­rijk worden gezien en op basis waarvan professionals hun gedrag verantwoorden. Op hoofdlijnen geeft de beroepscode aan wat in bepaalde morele situaties of bij bepaalde morele dilemma’s prioriteit krijgt. De meest bekende – maar niet per se de belangrijk­ste – norm is die van de geheimhoudingsplicht.

Ethiek
Ethiek betreft het systematisch nadenken over en reflecteren op het moreel handelen: waarom worden bepaalde keuzes gemaakt en op basis van welke waarden?

Ethisch dilemma
Een ethisch dilemma berust op een conflict van waarden. Wanneer een sociaal werker bijvoorbeeld kindermishandeling signaleert, kan de (beroeps)waarde vertrouwelijk om te gaan met privacy conflicteren met de (beroeps)waarde niet lijdzaam toe te zien als iemand schade wordt toegebracht. Kenmerk van een ethisch dilemma is dat je een keuze moet maken; je kunt niet niet kiezen en elk van de beschikbare opties kent nadelen.

Moresprudentie
Moreprudentie is het systematisch verzamelen van morele afwegingen, beslissingen en keuzes die in de beroepspraktijk gemaakt worden. De term is afgeleid van het begrip ‘jurisprudentie’.
Moresprudentie komt tot stand middels moreel beraad en biedt houvast in nieuwe vergelijkbare gevallen; veel afwegingsfactoren zijn veelal herkenbaar.

Reviews

Uit Sozio
Het boek Moresprudentie is een boeiend boek. Het valt te prijzen dat de auteurs zich erg veel moeite hebben getroost om het boek voor een groot deel op te hangen aan de beroepscodes voor sociaal werkers. De verschillende artikelen uit de codes worden steeds op hun reikwijdte en achterliggende of onderliggende waarden en normen besproken en de dilemma’s en conflicterende waarden worden middels casussen zichtbaar en voelbaar gemaakt.

Uit Maatwerk 
Moresprudentie bevat talloze concrete werkvormen om belangen af te wegen en keuzes te overdenken die je dagelijks moet maken. En dat alles opdat werkers weloverwogen besluiten kunnen nemen en deze kunnen verantwoorden. Voor zichzelf de cliënt en diens sociale omgeving.
Extra ondersteunend is de speciale website www.moresprudentie.nl, die docent en lezer aanvullende informatie en ondersteuning biedt in de vorm van theoretische verdieping, casuïstiek, praktijkopdrachten, persoonlijke reflectie en toetsen.

Uit review op Bol.com door J.M. Steenmeijer
Dit boek biedt een zeer complete basis en is een aanrader voor alle sociale professionals! Mooie bijkomstigheid is dat het alle artikelen van de beroepscodes behandelt en van een (morele) toelichting voorziet. Daardoor is het ook als naslagwerk en 'opfrisser' prima te gebruiken.

Recent review
Al vijf jaar gaat het boek Moresprudentie met mij mee ter voorbereiding van de trainingen ‘werken met beroepsstandaarden’ die ik geef vanuit de BPSW-school. Voor mij is het boek een naslagwerk. Want het is goed bruikbaar als je wilt leren wat en hoe je werkt met ethiek en beroepscode in het sociaal werk. En als je, zoals ik, geen kaft tot kaft lezer bent. Ik begon het boek namelijk te lezen bij deel B (‘De beroepspraktijk gezien vanuit de beroepscode’).
En het fijne van het boek is dat het niet uitmaakt waar je begint met lezen, want de onderwerpen worden zo helder ingeleid dat je prima net dat stuk kunt lezen waar je op dat moment in bent geïnteresseerd. Bij mij was dat eerst vooral het nut van het werken met de beroepscode in de praktijk.
In de loop van de jaren pakte ik er ook telkens een onderwerp bij uit deel A (‘Het theoretisch kader waarbinnen moresprudentie ontstaat’). Zo was ik geïnteresseerd in de legitimatie van de beroepscompetentie voor de autonome professional. In hoofdstuk twee (2.4) las ik dat er regels zijn die horen bij het ‘goed’ uitvoeren van professionele autonomie. In dat hoofdstuk maken de auteurs mij attent op het werk van Immanuel Kant, waarin deze autonomie verbindt met menselijke waardigheid. Voor mij is dat een belangrijk denkconcept bij het reflecteren op de norm over respect in de beroepscode.
Ik vertrouw erop dat ik in de ontwikkeling van mijn werk op deze manier steeds door een stuk tekst uit het boek ondersteund kan worden en daarop door te studeren.
Gelet op mijn ervaringen met Moresprudentie, raad ik docenten en professionals in het sociaal werk aan dit boek zowel voor studie- als praktijkdoeleinden te gebruiken en zo de ethische laag van het vak te voelen, te vatten en te kunnen verwoorden.
Hester de Boer, docent/trainer

Stel een vraag of geef een opmerking door aan de auteurs van Moresprudentie: klik hier

Inkijkexemplaar boek Moresprudentie