• Overeenkomst Nelson Mandela en sociaal werkers

Overeenkomst Nelson Mandela en sociaal werkers

Nelson Mandela; wie kent hem niet? Hij was een Zuid-Afrikaans anti-apartheidsstrijder die 27 jaar gevangen zat. Na zijn overlijden werden zijn waarden geprezen en zijn daden gewogen. Daarbij vielen overeenkomsten in waarden en daden op met sociaal werkers.

Na zijn vrijlating (1990) was Nelson Mandela niet rancuneus, maar pleitte hij voor verzoening. In 1993 kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede en een jaar later werd hij bij de eerste vrije, niet-raciale verkiezingen gekozen tot president van Zuid-Afrika. In 1999 trad hij af. In 2013 overleed de toen 95-jarige Mandela.
Eerst een greep uit de waarden waar Nelson Mandela voor stond en zoals die in de reacties op het overlijden van Mandela naar voren kwamen:

gelijkheid
integriteit
openheid
respect
verzoening
verdraagzaamheid
empowerment
eerlijkheid
mededogen
samenwerking
vastberadenheid
authenticiteit
vergevingsgezindheid
rechtvaardigheid
onbaatzuchtigheid
vergiffenis
vertrouwelijkheid
(mede)menselijkheid
waardigheid
betrouwbaarheid

Al die waarden lezend, snapte ik nog beter waarom Nelson Mandela voor velen in het sociaal werk altijd een voorbeeld of inspirator was. Want vrijwel al die waarden herkennen sociaal werkers als waarden die ook in het sociaal werk centraal staan. 
Wat hebben Nelson Mandela en veel sociaal werkers nog meer gemeen? Naast bovengenoemde waarden wezen meerdere beschouwingen er op dat Mandela ook een ‘harde’ kant had. Dat hij bijvoorbeeld zijn verzoenende houding soms ook als methode in onderhandelingen inzette. En dat hij in zijn respectvolle houding naar anderen ook zijn grenzen kende. Of dat hij ook wel eens met de vuist op tafel sloeg. Houdingsaspecten of methoden die we ook in het sociaal werk kennen. Sociaal werkers respecteren de persoon van de cliënt, maar houden die cliënt een spiegel voor als hij zichzelf of anderen in sociale ontwikkeling belemmert. En ook sociaal werkers zullen daarbij soms met een (figuurlijke) vuist op tafel slaan als dat nodig is. Daarbij zien we een mix van waarden als respect, eerlijkheid, empowerment en betrouwbaarheid.
Mandela’s missie was een democratische samenleving met (vooral) gelijke rechten, zodat alle mensen tot hun recht kwamen. De missie – en centrale waarde – van het sociaal werk is het bevorderen dat mensen in de samenleving tot hun recht komen als mens en als burger. Om missies te doen slagen zijn allereerst waarden en normen nodig die duidelijkheid geven waar je voor staat. Voor sociaal werkers verwoord in een beroepscode. Het inzetten van gesprekstechnieken en methodieken is uiteraard geoorloofd, mits daarbij diezelfde missie en de daaraan gekoppelde waarden en normen maar leidend zijn. En ze op grond daarvan hun handelwijzen kunnen verantwoorden. 
Tot slot is een belangrijke overeenkomst tussen Nelson Mandela en veel sociaal werkers de grote vastberadenheid, kracht en positieve, optimistische inzet om te staan voor het realiseren van missie en waarden.

Jaap Buitink
©  2018

Lees hier meer over nut en noodzaak van een beroepscode